Một chương trình trồng cây kỷ niệm của công ty hay sự kiện chỉ có ý nghĩa khi cây còn sống sau vài năm, nên phải có nơi trồng hợp lý, đơn vị chăm sóc được giao rõ, hồ sơ cho từng cây hoặc từng lô, và báo cáo tỷ lệ cây sống định kỳ. Phần buổi lễ chỉ chiếm một ngày; phần quan trọng là ba năm chăm sau đó.
Đã có không ít chương trình trồng cây rầm rộ trong một buổi sáng, lên ảnh đẹp, rồi vài tháng sau cây chết khô vì trồng sai mùa, sai chỗ hoặc không ai tưới. Bài này dành cho người phụ trách hành chính, nhân sự, truyền thông đang lên kế hoạch trồng cây cho ngày thành lập, hội nghị, chương trình tình nguyện: hỏi gì, chọn gì, ký gì.
Các dạng chương trình trồng cây doanh nghiệp hay gặp
Dạng thứ nhất là cây kỷ niệm ở chính trụ sở hoặc nhà máy: trồng một cây hoặc một hàng cây nhân dịp thành lập, khánh thành, mốc mười năm, hai mươi năm. Quy mô nhỏ, công ty tự chăm, hồ sơ đơn giản. Dạng thứ hai là trồng cây theo đoàn khách hoặc hội nghị: mỗi đoàn đối tác, mỗi đại biểu trồng một cây ở một khu vực định sẵn, thường là khuôn viên của đơn vị chủ nhà hoặc một khu đất công.
Dạng thứ ba là trồng rừng hoặc trồng cây phân tán theo chương trình trách nhiệm xã hội: công ty góp cây, nhân viên tham gia trồng ở một xã, một khu rừng phòng hộ, một trường học vùng khó. Ở quy mô lớn, cây không định danh từng cây mà theo lô, theo ô tiêu chuẩn. Từ năm 2021, đề án trồng một tỷ cây xanh của Chính phủ cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia trồng cây phân tán và trồng rừng.
Dạng thứ tư là nhận nuôi cây hoặc gói cây định danh ở một vườn, trang trại, rồi tặng cho nhân viên, khách hàng. Dạng này cần đọc kỹ điều khoản như bất kỳ hợp đồng nhận nuôi cây nào.
Chọn loài cho chương trình doanh nghiệp
Theo nơi trồng, không theo màu thương hiệu. Có công ty muốn chọn cây có hoa trùng màu nhận diện. Đó là tiêu chí phụ; tiêu chí chính vẫn là loài hợp khí hậu, đất và mục đích của khu đất.
Khuôn viên công ty. Ưu tiên cây bóng mát an toàn, ít rụng quả, rễ không phá nền: bằng lăng, lộc vừng, sấu, giáng hương tuỳ miền. Tránh cây có quả to rơi xuống bãi xe, lối đi.
Trồng rừng phòng hộ, đặc dụng. Loài do đơn vị lâm nghiệp chỉ định theo mục tiêu của khu rừng, thường là cây bản địa phối hợp nhiều loài. Doanh nghiệp không nên tự chọn loài cho rừng.
Trồng cây phân tán ở xã, trường. Hỏi địa phương loài nào người dân muốn và chịu chăm: có nơi cần cây bóng mát cho trường, có nơi cần cây ăn quả cho hộ nghèo, có nơi cần cây chắn gió ven biển.
Đa dạng hơn một loài. Trồng một loài duy nhất trên diện rộng dễ bị một đợt sâu bệnh quét sạch. Phối hợp vài loài hợp đất cho kết quả an toàn hơn và đẹp hơn về cảnh quan.
Hỏi gì trước khi chọn nơi trồng
Nơi trồng quyết định phần lớn thành bại. Trước khi chốt, người phụ trách nên có câu trả lời rõ ràng cho các câu hỏi sau:
- Đất của ai, ai cho phép? Có văn bản đồng ý của chủ đất hoặc đơn vị quản lý (ủy ban xã, ban quản lý rừng, nhà trường) chưa?
- Đất có được giữ làm cây lâu dài không? Khu đất có nằm trong quy hoạch xây dựng, mở đường trong vài năm tới không?
- Loài nào hợp đất này? Đơn vị địa phương thường biết loài nào sống tốt; ưu tiên loài bản địa.
- Ai chăm, chăm bao lâu? Ai tưới mùa khô, làm cỏ, trồng dặm cây chết, trong ít nhất hai ba năm đầu?
- Nguồn nước ở đâu? Khu đất không có nước thì chỉ nên trồng vào đầu mùa mưa và chọn loài chịu hạn.
- Có ai đang dùng khu đất không? Người dân thả bò, làm rẫy, đi tắt qua: nếu không bàn trước, cây dễ bị phá.
Nếu không trả lời được những câu này, tốt hơn là thu nhỏ quy mô: trồng ít cây hơn nhưng chắc sống, thay vì trồng nhiều cây ở nơi không ai giữ.
So sánh các mô hình chăm sóc sau buổi trồng
Sau buổi lễ, ai chăm cây là câu hỏi then chốt. Mỗi mô hình có cái giá về công sức và trách nhiệm:
| Mô hình | Phù hợp | Rủi ro |
|---|---|---|
| Công ty tự chăm | cây trong khuôn viên công ty | người phụ trách nghỉ việc thì bị bỏ quên; cần giao cho phòng ban, không giao cho cá nhân |
| Hợp đồng với đơn vị cây xanh, nhà vườn | cây ở khuôn viên hoặc khu đất thuê | cần điều khoản trồng dặm, báo cáo ảnh định kỳ, nghiệm thu tỷ lệ sống |
| Giao cho chính quyền hoặc cộng đồng địa phương | trồng ở xã, trường, khu đất công | cần biên bản bàn giao; nên hỗ trợ công chăm năm đầu |
| Giao cho ban quản lý rừng | trồng rừng phòng hộ, đặc dụng | theo quy trình của đơn vị lâm nghiệp; công ty theo dõi qua báo cáo |
| Nhân viên nhận đỡ đầu từng cây | quy mô nhỏ, gần văn phòng | nhiệt tình lúc đầu rồi giảm; cần người điều phối |
Dù chọn mô hình nào, hợp đồng hoặc biên bản nên ghi rõ số cây, loài, vị trí, thời gian chăm, cách xử lý cây chết, và cách báo cáo. Không cần phức tạp, nhưng phải có chữ ký.
Kịch bản một buổi trồng cây gọn, an toàn
Buổi trồng cây doanh nghiệp thường có nhiều người không quen làm vườn, nhiều khách mời mặc trang phục công sở. Một kịch bản thực tế:
- Đơn vị chăm cây đào hố, bón lót, đặt cây sẵn cạnh hố từ một hai ngày trước. Hố được đánh số theo sơ đồ.
- Trước buổi lễ, phát găng tay, phân nhóm, mỗi nhóm có một người biết trồng hướng dẫn.
- Phần phát biểu ngắn. Người dự trồng đặt cây, lấp đất, tưới; người hướng dẫn kiểm tra lại độ sâu, nén đất, cắm cọc.
- Mỗi cây hoặc mỗi lô gắn cọc số, chụp ảnh cây cùng người trồng, ghi vào danh sách theo số hố.
- Sau buổi lễ, đơn vị chăm tưới bổ sung và kiểm tra từng cây trong ngày.
- Trong vòng một tuần, gửi hồ sơ cho phòng phụ trách: sơ đồ, danh sách cây, ảnh, đơn vị chăm.
Chú ý an toàn: dụng cụ sắc để riêng, có nước uống, mũ nón, chỗ nghỉ có bóng râm. Nếu trồng trên đồi, chọn lối đi an toàn cho khách lớn tuổi.
Đo kết quả: tỷ lệ cây sống, không phải số cây đã trồng
Con số "trồng được bao nhiêu cây" dễ đếm nhưng ít ý nghĩa. Con số đáng báo cáo là bao nhiêu cây còn sống sau một năm, ba năm, và đã trồng dặm bao nhiêu cây. Với cây kỷ niệm định danh từng cây, việc này đơn giản: đi kiểm theo danh sách, chụp ảnh mỗi cây. Với trồng rừng, đơn vị lâm nghiệp thường kiểm theo ô mẫu và báo cáo theo lô.
Nên đưa tỷ lệ sống vào báo cáo nội bộ và nếu công bố ra ngoài thì nói rõ cách đo. Một chương trình trồng ít cây mà tỷ lệ sống cao, có ảnh từng năm, đáng tin hơn nhiều so với một con số lớn không ai kiểm. Đây cũng là cách bảo vệ uy tín của chính công ty: những chương trình trồng cây mà cây chết hàng loạt dễ bị người dân địa phương chụp ảnh và đăng lên mạng.
Khi nói về lợi ích môi trường như hấp thụ khí carbon, nên thận trọng. Lượng carbon một cây hấp thụ phụ thuộc loài, tuổi, điều kiện sống và cách tính; cây non trong vài năm đầu hấp thụ rất ít. Nếu muốn công bố con số, hãy dựa vào phương pháp và đơn vị đo đạc độc lập, đừng nhân một con số trung bình trên mạng với số cây đã trồng.
Những sai lầm hay gặp ở chương trình trồng cây doanh nghiệp
Phần lớn các chương trình thất bại vì cùng vài lý do lặp lại. Biết trước để tránh:
- Trồng theo lịch sự kiện, không theo mùa: lễ kỷ niệm rơi giữa mùa khô, cây trồng xong không ai tưới.
- Cây giống quá nhỏ hoặc quá to: cây quá nhỏ bị cỏ lấn; cây quá to bứng về tỷ lệ chết cao. Cây con khoẻ cỡ vừa thường an toàn nhất.
- Khoảng cách quá dày: trồng dày cho "đẹp ảnh" rồi vài năm sau cây chen nhau, phải chặt bớt.
- Không ai được giao chăm: buổi lễ có trưởng ban, sau buổi lễ không có ai chịu trách nhiệm.
- Đất chưa thống nhất với người dân: khu đất đang có người chăn thả hoặc canh tác, cây bị phá hoặc nhổ đi.
- Cọc tên to hơn cây: biển tên công ty nổi bật trong ảnh, trong khi cây non phía sau không ai để ý tới. Biển gọn, cây là trung tâm.
Một cách tự kiểm đơn giản: tưởng tượng một phóng viên địa phương quay lại khu trồng sau một năm. Nếu không tự tin về những gì họ sẽ thấy, hãy sửa kế hoạch từ bây giờ.
Hồ sơ cây cho tập thể và cách cho nhân viên, khách mời theo dõi
Hồ sơ của chương trình nên có hai tầng. Tầng chung gồm: tên chương trình, ngày trồng, địa điểm, chủ đất, đơn vị chăm, số cây, loài, sơ đồ khu trồng, văn bản thỏa thuận. Tầng từng cây (nếu định danh từng cây) gồm: số cây, loài, toạ độ, người trồng, ảnh ngày trồng và ảnh theo đợt kiểm tra.
Để nhân viên, khách mời theo dõi cây của mình, có thể gắn mã cho từng cây hoặc từng lô và cập nhật ảnh mỗi năm một hai lần. Không cần hứa cập nhật hằng tháng nếu không làm được; cập nhật ít mà đều đặn tốt hơn hứa nhiều rồi bỏ. Về chọn công nghệ gắn mã và lưu dữ liệu ở quy mô lớn, xem danh mục công nghệ và dữ liệu định danh cây của trang.
Với chương trình kéo dài nhiều năm, nên giao hồ sơ cho một phòng ban cố định, ví dụ hành chính hoặc phát triển bền vững, thay vì một cá nhân. Khi nhân sự thay đổi, hồ sơ vẫn nằm đúng chỗ và người mới tiếp tục được lịch kiểm tra cây hằng năm.
Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng: thông tin cá nhân của người trồng trong hồ sơ công khai chỉ nên là tên hoặc tên đơn vị, có sự đồng ý của họ. Danh sách đầy đủ để ở bản nội bộ.
Câu hỏi thường gặp
Công ty nên trồng bao nhiêu cây là hợp lý cho một sự kiện?
Không có con số chuẩn. Số cây nên tính ngược từ khả năng chăm: khu đất chứa được bao nhiêu cây đúng khoảng cách, đơn vị chăm lo được bao nhiêu cây trong ba năm. Trồng ít mà sống hết có giá trị hơn trồng nhiều mà chết phần lớn.
Nên trồng cây vào mùa nào cho chương trình doanh nghiệp?
Đầu mùa mưa của vùng trồng là thời điểm an toàn nhất: miền Nam và Tây Nguyên thường từ khoảng tháng Năm, miền Bắc có thể trồng vào mùa xuân hoặc đầu mùa mưa. Nếu sự kiện rơi vào mùa khô, nên làm lễ tượng trưng rồi trồng chính thức vào mùa mưa.
Có nên tặng cây con cho khách mời mang về không?
Có thể, với cây nhỏ dễ trồng và kèm hướng dẫn ngắn. Tuy vậy phần lớn cây tặng mang về không được trồng hoặc chết vì để lâu trong xe. Nếu mục tiêu là cây sống, trồng tại chỗ và gửi khách ảnh cây định kỳ thường hiệu quả hơn.
Làm sao kiểm tra đơn vị nhận chăm cây có làm thật không?
Yêu cầu báo cáo ảnh định kỳ có toạ độ, ngày chụp, và đi kiểm tra thực địa ít nhất mỗi năm một lần theo danh sách cây. Hợp đồng nên có điều khoản trồng dặm cây chết và nghiệm thu theo tỷ lệ sống.
Trồng cây ở đất rừng có cần giấy phép không?
Đất rừng do các đơn vị quản lý theo quy định của pháp luật lâm nghiệp, nên doanh nghiệp không tự trồng mà phải làm việc với chủ rừng hoặc ban quản lý rừng và theo kế hoạch của họ. Họ sẽ hướng dẫn loài, mật độ và thủ tục cần thiết.
Có nên quảng bá chương trình trồng cây trên mạng ngay sau buổi lễ?
Có thể chia sẻ buổi trồng, nhưng nên hẹn cập nhật kết quả sau một năm với ảnh thật của cây. Chia sẻ tỷ lệ sống và những khó khăn gặp phải tạo uy tín hơn là chỉ đăng ảnh buổi lễ.