Trồng cây ngày cưới là cô dâu chú rể cùng trồng một cây (hoặc hai cây gần nhau) vào ngày cưới hay ngay sau đó, ghi tên hai người và ngày cưới vào hồ sơ cây, rồi chăm cây cùng nhau qua các năm. Cây hợp nhất là loài sống lâu, hợp đất nơi đôi vợ chồng gắn bó lâu dài, tán vừa với chỗ trồng; câu chuyện của loài cây nên do chính hai người chọn.
Điều khó nhất của cây ngày cưới không nằm ở buổi lễ mà ở câu hỏi "trồng ở đâu". Đôi trẻ thường chưa có nhà riêng, nhà hai bên ở hai nơi, có khi ở hai tỉnh. Bài này đi qua các phương án chỗ trồng, cách chọn loài, cách tổ chức buổi trồng gọn trong vài chục phút giữa ngày cưới bận rộn, và cách giữ cây qua những mốc tiếp theo.
Trồng cây ngày cưới: từ tục lệ cũ tới cách làm hôm nay
Trong văn hoá Việt, cây gắn với hôn nhân rõ nhất là cau: trầu cau là lễ vật bắt buộc trong lễ hỏi, và "Sự tích trầu cau" là câu chuyện về tình nghĩa vợ chồng, anh em. Ở nhiều làng, vườn nhà có hàng cau thẳng tắp, mỗi cây gắn với một lần có người về làm dâu, làm rể. Ở một số nước châu Âu cũng có tục trồng cây khi kết hôn hoặc tặng cây con làm quà cưới.
Ngày nay, trồng cây ngày cưới được nhiều đôi chọn vì vài lý do thực tế: một món quà không bị bỏ xó, một việc làm cùng nhau trong ngày cưới vốn toàn nghi thức có sẵn, và một chỗ để mỗi năm quay lại chụp một tấm ảnh. Có đôi trồng trong lễ cưới ở vườn, có đôi trồng ở quê một bên vào dịp về lại mặt, có đôi trồng vào lần kỷ niệm ngày cưới đầu tiên khi đã ổn định nhà cửa.
Dù trồng lúc nào, hồ sơ cây nên ghi ngày cưới chứ không chỉ ngày trồng, để sau này cây được nhớ như "cây cưới", không phải "cây trồng năm ấy".
Trồng ở đâu: so sánh các phương án
Đây là quyết định nên bàn sớm, trước khi chọn loài. Mỗi phương án có cái được và cái phải chấp nhận:
| Chỗ trồng | Ưu điểm | Điều phải tính |
|---|---|---|
| Vườn nhà bên nội | ông bà chăm hộ, gia đình gắn bó lâu | cần sự đồng ý của cả nhà; bên ngoại có thể muốn một cây ở nhà mình |
| Vườn nhà bên ngoại | thường là dịp lễ lại mặt, ý nghĩa với gia đình cô dâu | đôi vợ chồng ít về hơn; cần người chăm cố định |
| Hai cây, mỗi bên một cây | công bằng hai họ, mỗi nơi có kỷ niệm | hai hồ sơ; chăm hai nơi |
| Đất của đôi vợ chồng (nếu đã có) | chủ động, cây ở ngay cạnh mình | nếu sau này bán nhà thì cây ở lại |
| Nơi chung có quản lý (sân nhà thờ họ, đình làng, khu tưởng niệm cộng đồng) | cây sống lâu, nhiều người cùng giữ | phải xin phép; chọn loài theo quy hoạch của nơi đó |
| Nhận nuôi ở vườn xa | không cần đất riêng | phụ thuộc chủ vườn; đọc kỹ điều khoản |
Câu hỏi "trồng ở nhà ai" có thể nhạy cảm giữa hai họ. Nhiều đôi giải quyết bằng hai cây cùng loài, trồng hai nơi trong cùng một mùa, hồ sơ ghi chung một câu chuyện.
Chọn loài cho cây cưới
Ưu tiên loài sống lâu, ít đòi hỏi. Đôi vợ chồng trẻ thường bận và ít ở nhà. Cây hợp là cây đã quen đất ở nơi trồng, chịu được vài tuần không ai tưới vào mùa mưa.
Cau hoặc dừa. Gắn với trầu cau, thân thẳng, tán gọn, hợp trồng thành đôi. Dừa hợp vùng ven biển và Nam Bộ; cau trồng được nhiều vùng hơn.
Cây ăn quả quen thuộc. Bưởi, nhãn, vải, xoài, mít: vài năm có quả, gắn với sum họp. Nếu hai người quê ở hai miền, có thể chọn loài đặc trưng của quê một người nhưng phải hợp khí hậu nơi trồng.
Cây hoa theo mùa cưới. Có đôi chọn cây ra hoa vào đúng tháng cưới, như phượng, bằng lăng mùa hè, mai anh đào ở vùng cao Lâm Đồng vào cuối năm, để mỗi năm cây nở là đúng dịp kỷ niệm. Cần kiểm tra loài đó có ra hoa đúng mùa ở vùng mình không.
Một cây hay hai cây. Hai cây cùng loài trồng gần nhau tượng trưng cho hai người; một cây chung đơn giản hơn. Nếu trồng hai cây, giữ khoảng cách đủ để tán không chen nhau khi trưởng thành, đừng trồng sát để "đan vào nhau" vì cả hai sẽ yếu.
Lễ trồng cây trong ngày cưới: gọn trong ba mươi phút
Ngày cưới bận và trang phục không hợp làm vườn, nên phần lớn việc nặng nên làm trước. Một kịch bản gọn:
- Vài ngày trước: chọn chỗ, đào hố, trộn phân hữu cơ hoai, đặt cây giống sẵn bên cạnh hố, chuẩn bị cọc chống và dây buộc mềm.
- Sáng ngày cưới hoặc ngày lại mặt: một người thân đặt cây vào hố, lấp gần đầy, chừa phần đất cuối cùng.
- Đôi vợ chồng cùng xúc vài xẻng đất lấp nốt, mỗi người một bên, có thể mỗi người mang theo một nắm đất từ nhà mình để trộn vào.
- Cùng tưới cây bằng một bình nước. Đây thường là khoảnh khắc chụp ảnh đẹp nhất.
- Treo một thẻ nhỏ ghi tên hai người và ngày cưới, buộc lỏng vào cọc chống chứ không vào thân cây.
- Ghi hồ sơ: loài, giống, nơi mua, ngày trồng, ngày cưới, tên người trồng, ai sẽ chăm năm đầu, vị trí.
Mang găng tay mỏng và một tấm bạt trải dưới chân để không bẩn trang phục. Đất ướt lấm áo dài trắng là chuyện hay gặp khi làm lễ sau một trận mưa.
Để khách mời cùng góp vào cây cưới
Cây cưới không nhất thiết chỉ là việc của hai người. Một số đôi đặt một chiếc bình tưới nhỏ cạnh cây trong buổi tiệc ở vườn, mời ông bà, cha mẹ hai bên lần lượt tưới một ít. Có đôi chuẩn bị một chậu đất nhỏ để bạn bè thân mỗi người bỏ vào một nắm đất mang theo từ quê mình, rồi trộn vào gốc cây. Những cử chỉ này không ảnh hưởng gì tới cây nhưng làm cây thành kỷ niệm chung của hai họ.
Một cách khác là thay sổ ký tên khách mời bằng một cuốn sổ hồ sơ cây: trang đầu ghi loài cây, ngày trồng, vị trí; các trang sau để khách viết lời chúc. Cuốn sổ ấy về sau tiếp tục được dùng làm nhật ký cây, nên lời chúc ngày cưới và ghi chép lần ra hoa đầu tiên nằm trong cùng một cuốn.
Nếu tiệc cưới tổ chức ở nhà hàng, cây có thể được trồng sau, vào ngày lại mặt hay chuyến về quê đầu tiên. Khi đó có thể chiếu vài tấm ảnh cây giống trong tiệc và kể ngắn gọn cây sẽ được trồng ở đâu, ai chăm.
Chăm cây cưới qua những năm đầu khi cả hai còn bận
Năm đầu tiên cây cần tưới đều trong mùa khô, kiểm tra dây buộc sau mỗi trận gió, làm cỏ quanh gốc. Nếu cây ở nhà bố mẹ, hãy nói rõ với người ở nhà đây là việc mình nhờ, và hỏi thăm cây mỗi lần gọi điện. Cây sống được hay không trong năm đầu phần lớn nằm ở người ở gần nhất.
Từ năm thứ hai, cây cần ít công hơn: bón phân hữu cơ đầu mùa mưa, tỉa cành khô, nới dây buộc khi thân lớn. Một số đôi đặt lịch nhắc vào ngày kỷ niệm ngày cưới để cùng về thăm cây, chụp ảnh từ một góc cố định và viết vài dòng vào hồ sơ: năm nay cây cao bao nhiêu, đã ra hoa chưa, gia đình có thêm ai.
Một việc nhỏ hay bị quên là kiểm tra dây buộc. Dây buộc cây vào cọc chống nếu để nguyên vài năm sẽ hằn sâu vào thân khi cây lớn, gây thắt và gãy ngang chỗ đó khi gặp gió. Mỗi mùa mưa nên nới dây một lần; khi cây đã đứng vững, thường sau một đến hai năm tuỳ loài, tháo cọc hẳn. Thẻ tên cũng vậy: chuyển sang treo ở cành thấp hoặc cắm cọc riêng cạnh gốc, không quấn quanh thân.
Khi con ra đời, nhiều gia đình trồng thêm cây cho con gần cây cưới. Dần dần một góc vườn trở thành bản đồ của một gia đình: mỗi cây một mốc, mỗi cây một hồ sơ.
Những điều nên tránh
Một số việc nghe lãng mạn nhưng hại cây hoặc tạo rắc rối về sau:
- Khắc tên lên thân cây: tạo vết thương cho nấm, sâu xâm nhập. Dùng thẻ treo thay thế.
- Trồng hai cây sát nhau cho "quấn quýt": hai cây tranh nước, ánh sáng và đều còi. Giữ khoảng cách theo tán trưởng thành.
- Chọn cây to bứng sẵn cho ảnh đẹp: tỷ lệ chết cao, cây chết sau vài tháng là kỷ niệm buồn. Cây con khoẻ an toàn hơn.
- Trồng trên đất chưa hỏi chủ: đất của họ hàng, đất chung của xóm, vỉa hè. Cây có thể bị chặt khi có người phản đối.
- Gắn cây với điềm báo cho hôn nhân: cây có thể chết vì hạn, vì sâu; đó là chuyện của cây, không phải lời phán về hai người. Đừng biến cây thành áp lực.
Cây cưới đẹp nhất là cây được chăm đều đặn, chứ không phải cây có câu chuyện cầu kỳ nhất.
Cây cưới ở những mốc kỷ niệm về sau
Các mốc kỷ niệm ngày cưới như năm năm, mười năm, hai mươi lăm năm là dịp tốt để xem lại hồ sơ cây và bổ sung. Có gia đình in một tấm ảnh lớn ghép các năm cạnh nhau; có gia đình làm thêm một thẻ mới ghi mốc kỷ niệm, buộc cạnh thẻ cũ. Nếu cây đã ra quả, quả đầu mùa năm kỷ niệm được dành biếu bố mẹ hai bên.
Với những đôi kết hôn lâu năm nhưng chưa từng trồng cây cưới, mốc kỷ niệm lớn cũng là lúc bắt đầu. Hồ sơ ghi ngày cưới thật và ngày trồng thật, câu chuyện vẫn trọn: cây được trồng nhân hai mươi năm ngày cưới, do con cháu cùng trồng với ông bà. Có khi đó lại là cây kỷ niệm được cả nhà nhớ nhất.
Nếu chẳng may hôn nhân không trọn vẹn, cây vẫn là một cây sống trên đất của ai đó. Cách xử lý văn minh là để cây ở lại với người giữ mảnh đất, không chặt bỏ cho hả giận; hồ sơ cây có thể chuyển sang ghi tên người chăm mới. Cây đã sống mười năm thì có quyền tiếp tục sống.
Câu hỏi thường gặp
Trồng cây ngày cưới nên chọn cây gì dễ sống nhất?
Cây dễ sống nhất là loài đã quen đất ở nơi trồng, mua cây con khoẻ trong bầu. Ở nông thôn, cau, bưởi, xoài, mít, nhãn là những loài người trong xóm đã trồng thành công nhiều đời. Hỏi hàng xóm cây nào sống lâu nhất ở đây là cách chọn nhanh và chắc.
Có nên tặng cây con làm quà cưới cho bạn bè không?
Có thể, nhưng nên hỏi trước đôi bạn có chỗ trồng không, để cây không thành gánh nặng. Kèm theo cây nên có một tờ ghi loài, giống, nơi mua và cách chăm năm đầu. Nếu họ ở chung cư, một cây nhỏ trồng chậu hoặc lời mời cùng trồng ở quê sẽ hợp hơn.
Ngày cưới vào mùa khô thì có nên trồng cây không?
Vẫn trồng được nếu bảo đảm tưới đều trong vài tháng đầu, phủ gốc dày để giữ ẩm và che nắng tạm cho cây non. Nếu không có ai tưới, nên làm lễ tượng trưng trong ngày cưới rồi trồng chính thức vào đầu mùa mưa, ghi rõ cả hai mốc trong hồ sơ.
Hai họ ở hai tỉnh khác nhau thì trồng cây ở đâu?
Phương án thường gặp là trồng hai cây cùng loài, một ở mỗi bên, trong cùng một mùa, hoặc trồng ở nơi đôi vợ chồng sẽ sống lâu dài. Điều quan trọng là bàn rõ từ đầu và ghi người chăm của mỗi cây trong hồ sơ.
Có cần làm lễ cúng khi trồng cây ngày cưới không?
Đó là tuỳ phong tục và mong muốn của gia đình. Về mặt trồng trọt, cây chỉ cần hố tốt, cây giống khoẻ, tưới đủ và có người chăm năm đầu. Buổi trồng có thể giản dị: vài lời của người lớn, hai người cùng lấp đất, cùng tưới và chụp ảnh.